تبلیغات
مدیریـــت آموزشـــی - خلاصه فصل دهم از كتاب مبانی فلسفی وتئوریهای رهبری ورفتار سازمانی، دكتر افجه، انتشارات سمت

خلاصه فصل دهم از كتاب مبانی فلسفی وتئوریهای رهبری ورفتار سازمانی، دكتر افجه، انتشارات سمت

چهارشنبه 1391/05/18 10:20نویسنده : رحیم کاوه

 
انگیزش درلغت به معنای آنچه شخص را به حركت در می آورد نظیر ترس،قدرت یاعشق. فاصله بین غریزه وانگیزش عبارت ازتفاوت بین عكس العمل ناآگاهانه بدنی وعكس العمل قابل كنترل رفتار درمردم است. اساس غرایز را نیازهای فیزیولوژیك بدن انسان وانگیزش بیانگر گوشه هایی ازرفتارهای آموخته شده است نه غریزی.

نیاز به احترام مهمترین منبع انگیزش است وبه همین دلیل كاركنان درروابط غیر رسمی ارزش واحترامی رادر خود احساس می كنند كه درروابط رسمی این احساس احترام راندارند.انگیزش می تواند علت درونی یا بیرونی داشته باشد.ازعوامل درونی می توان نیاز به احترام از ایجاد تغییر در دیگران ورضایت شخصی خود،واز عوامل بیرونی الگو قرار دادن دیگران،متقاعد ساختن وسرانجام عوامل محیطی دیگر را نام برد.

نگرشهای اولیه به انگیزش:
تاقبل از انقلاب صنعتی مردم برای زندگی كردن وكنار آمدن با طبیعت وبرای حفظ جان خود چاره ای جز دفاع یاگاهی اوقات حمله نداشتند وبا نیازهای غریزی بر انگیخته می شدند.وضعیت سیاسی اجتماعی این دورا ن طوری بودكه افراد كمتر حق انتخاب در زندگی شخصی خود داشتند.تحقیر،توهین وفشار به بردگان برای كار كردن زیاد  بدون هیچ مزدی تنها روش برانگیزاننده دراین دوران بود.

تیلور مدیریت علمی را ارائه ودرسازمانی كه كار می كرد توسعه داد.اصول مدیریت علمی تیلور عبارت است از:مشخص كردن بهترین روش انجام دادن هر كاری ،پیروی دقیق كارگران از این روش كار ومرتبط كردن میزان دستمزد وپاداش به حجم تولید(حجم كار انجام شده)درروز.
چستر بارنارد برای ایجاد انگیزه دركاركنان وكارگران  پیشنهاد یك حالت تعادلی را داشت :رضایت كامل وخالص كه در آن كارگران از كار مضایقه نكنند وسازمان را از خود بدانند به طوریكه مزایای كار در سازمان بیش از عدم مزایای آن باشد.

بطور كلی در شكل اولیه ،انگیزش جنبه زور مدارانه وهمراه با فشار وتهدید  ودر اوایل قرن بیستم ،بخصوص با پیدایش مدیریت علمی،جنبه مادی وتهدیدی به خود گرفته است،وتئوریهای انگیزش از اواسط قرن بیستم با پیدایش مكتب روابط انسانی وگسترش علم روانشناسی  سازمان جایگاه خود راپیداكرد.

تئوریهای انگیزش: 
تئوریهای انگیزش را به دو دسته تئوریهای مبتنی بر نیاز وتئوریهای مبتنی بر هدف تقسیم بندی می كنند. تئوری مبتنی بر نیاز برنیازهایی كه موجب رفتار می شوند تاكید می كند وتئوریهای مبتنی بر هدف برابزارهایی كه موجب تشویق یا پاداش رفتار مورد نظر  در افراد می شوند اصرار می ورزد. انگیزش می تواند علت درونی داشته باشد یا علت بیرونی.

1.     تئوریهای مبتنی بر نیاز:
1-تئوری سلسله مراتب نیازهای انسان مازلو

2-تئوری نیاز به زندگی،وابستگی ورشد آلدرفر
3-تئوری نیازهای اكتسابی مكلند
4-تئوری نیازبه عوامل بهداشتی وروانی هرزبرگ
  1-سلسله مراتب نیازهای مازلو:
الف-نیازهای حیاتی:نظیر خوراك،پوشاك،مسكن و...نیازهای اساسی كه هر دولتی باید برای شهروندان خود تامین كند.
ب- نیازهای امنیتی : امنیت از گزند حوادث واتفاقات ناخوشایند در زندگی به معنای سازمانی عبارت از امنیت شغلی وعلاوه بر آن امنیت اجتماعی.
ج-نیاز اجتماعی:پس ازامنیت نگاه فرد متوجه نیازهای روانی،حمایتهای اجتماعی وهویت گروهی می شود
.
د- نیاز به احترام:این نیاز شامل احترام به خود  نیز می شود ومواردی چون دسترسی به هدفهای مورد نظر، كفایت ،تشخیص وشهرت مطرح می شود.
ه- نیاز به خودیابی:این نیاز به آگاهی ،استفاده وبهره وری كامل شخص از توانائیها واستعدادهای خود باز می گردد واینكه فرد بتواند تاثیر مشخص ومستقیمی بر نحوه زندگی خود داشته باشد.

استثناهای نظریه مازلو:
1-یك نیاز زمانی كه ارضا شد دیگر برانگیزاننده نیست.
2-یك نیاز مادام كه نیازهای قبلی آن ارضاء نشده  باشند نمی توانند نقش برانگیزاننده داشته باشد.
3-اگر نیازی از نیازهای قبلی در سلسله مراتب نیازها احساس عدم رضایت شود مجددا ارضای همان نیاز نقش بر انگیزاننده خواهد داشت.
4-یك تمایل درونی برای پیمودن همه سلسله مراتب نیازهای انسان در همه افراد وجود دارد.
5-نیاز به خودیابی نظیر سایر نیازها نیست.


2-تئوری زندگی ،وابستگی ورشد آلدرفر:
الف- نیاز به زندگی:این مرحله از نیازبه زمینه های زندگی وحیات ویا ادامه زندگی وامنیت شخص باز می گردد وشباهت به نیازهای فیزیولوژیك مازلو دارد.
ب- نیاز به وابستگی :یك نیاز زندگی بخش كه نیاز به تعلق گروهی وزندگی در محیط سازمانی رادر بر می گیرد .
ج- نیاز به رشد:نیاز به رشد در حقیقت بخشهای نیاز به احترام وخودیابی مازلو را در بر می گیرد.

3-تئوری نیازهای اكتسابی مكلند:
الف-نیاز به موفقیت كه آن را با nAch نشان می دهد.
ب-نیاز به عضویت كه آن را باnAff نشان می دهد.
ج-نیاز به قدرت كه آن را با nPow نشان می دهد.
ایده های مكلند با استفاده از فنون روانشناسی تصویری شكل گرفت او ادعا می كند كه اصولا نیازها بر اثر ارتباط با محیط در انسان ایجاد می شود وبنا به موقعیت ممكن است یكی بر دیگری تسلط یابد(دستیابی به موفقیت،عضویت درگروه وقدرت)

ارزیابی تئوری مكلند:ازتئوری مكلند می توان برای تشخیص 
نوع نیاز ودرجه آن از طریق پرسشنامه اقدام ودر جریان
تصمیم گیری پیرامون فرد یا وظایف سازمانی از این اطلاعات
برای تصمیم گیری بهتر درمورد فرد وسازمان استفاده كرد.

- تئوری عوامل بهداشتی هرزبرگ:
تحقیق  درسال1959 ازطریق مصاحبه با دویست وسه نفر از حسابداران ومهندسان واز روش تصادفی  انجام گرفت واز آنها درباره احساس خوب یا بدی در باره شغل مورد نظرشان انجام گرفت ونتیجه گرفت كه اصولا عواملی كه به عنوان رضایت شغلی بر شمرده می شود بطور اصولی با مواردی كه برای عدم رضایت شغلی بیان می شود متفاوت است.هرزبرگ دو عامل رابرای تئوری انگیزش خود برگزید وآنها را به عوامل بهداشتی وروانی (برانگیزاننده) تقسیم كرد.
عوامل بهداشتی عواملی هستند كه نبودآنها موجب نارضایتی كاركنان از سازمان می شود وبودن آنهاموجب انگیزش كاركنان نمی شود مانند حقوق،شرایط كاری،امنیت شغلی
عوامل انگیزشی عواملی هستند كه موجب تشویق وایجاد روحیه در كاركنان می شود ماننداحساس موفقیت،رشد، پیشرفت.
بطوركلی نظریه هرزبرگ برخلاف نظریه های قبلی سلسله مراتب ندارد.بدین معنا كه ارضا ی یك نیاز (نیاز بهداشتی)موجب یا شرط تجلی نیازهای روانی(برانگیزاننده)نیست.

  ارزیابی تئوری هرزبرگ:
1-نتیجه هر تحقیق به روش تحقیق انتخاب شده بستگی دارد ونتایج تحقیق محدود را نمی توان به جامعه جهانی تعمیم داد.2-نتایج را می توان تفسیر وتعبیرهای گوناگونی كرد. 3-این تئوری تفاوتهای فردی را بیان نمی‌كند. 4-تئوری محدود به كاركنان یدی وغیر ماهر است.چون كاركنان یدی توجهی به شیوه های رهبری ندارند و به سطح مزد و امنیت شغلی توجه دارند.

تئوریهای مبتنی برهدف:  
تئوریهای مبتنی برنیاز مدلی از عوامل انگیزشی بیرونی وتئوریهای مبتنی برهدف مدلی از عوامل انگیزشی درونی ایجاد می كنند:
1-مدل انتظار وروم
2-مدل انتظار پورترولولر
3-تئوری برابری آدامز
4-تئوری هدف لاك
5-تئوری جذب كلی
مدل انتظار وروم:
اساس این مدل مطلوبیت رفتارهای ایجاد شده است به عبارتی  اگرفردی باور داشته باشد  كه رفتار با یك روش موجب پاداشی كه فرد منتظرآن است خواهد شد تلاش خواهد كرد رفتار مورد انتظار از خود نشان دهد كه به آن تئوری مسیر-هدف هم می گویند.

ارزیابی تئوری وروم: 
اشكال این است كه پاداش به تنهایی موجب لطمه زدن به انگیزه های درونی فرد می شود و او را وابسته به دیگران خواهد كرد.

مدل انتظار پورترولولر:
پورتر ولولر تلاش كردند مدلی را توسعه دهند كه ارتباط بین انگیزش وعملیات را برقرار كند وبه این نتیجه رسیدند كه بجز انگیزش ،طرز تفكر ونگرش افراد نیز در كارایی فرد موثر است .
ارزیابی تئوری پورترولولر:
مدیران باید در جستجوی راهی برای تقویت نگرش،انگیزش وطرز تفكر كاركنان باشند به نحوی كه پاداشها نیز مرتبط بابرداشتها وارزشهای مورد نظرهریك از كاركنان باشد نه بطور یكسان.
تئوری برابری آدامز:
براساس این نظریه مردم روی رفتاری كه درمحیط كار با آنها    می شود حساب می كنند .زمانی كه به رفتار مناسب می رسند كاركنان به معیارهایی نیاز دارند كه بتوانند این رفتار مناسب را از نامناسب تشخیص دهند  منبع اصلی این اطلاعات رفتارهای قبلی است .برنامه های بیمه وبازنشستگی درسازمانهای امروزی اهمیت بسیار بالایی دارد .

ارزیابی تئوری برابری آدامز
تئوری برابری روی كاربرد آن درپرداخت مزد وپاداش تاكید می كند.این تئوری تاكید می كند كه سازمانها باید توجه زیادی به مقایسه روشهای خود با روشهای سایر سازمانها درطراحی وساختار دستمزدها وچهارچوبهای پاداش ومعیارهای شایستگی داشته باشند تا دچار احساس نابرابری در كاركنان خود نشوند. 
تئوری هدف لاك:
لاك درسال1968 پیشنهاد كرد كه تمایلات مردم نقش بسیارزیادی در شكل دادن به نحوه رفتار آنان دارد ومی توان به عنوان ابزاری برای ایجاد انگیزه دررفتار استفاده كرد. بنابراین سیستمهای تعیین شایستگی در سازمان ابزاری برای انتقال  اطلاعات رسمی  برای هدایت رفتار كاركنان جهت دستیابی به هدفهای مدیریت است.هرچه هدف دقیق‌تر تعریف شود احتمال تحقق آن بیشتر است وتاریخ اتمام عملیات مشخص شده باشد.

ارزیابی تئوری لاك:
بعضی شغلها قابل تطبیق با مدل تعیین هدف نیستند (نظیر خطوط مونتاژ)وباتوجه به فضای باز محیطی در سازمانها هدفها دائم در حال تغییر خواهند بودو تفاوتهای فردی،شخصیت،تحصیلات.......ازجمله عواملی هستند كه بر فرضیات واعتبار تعیین هدف ازطریق مدل لاك اثردارد.
تئوری جذب كلی:
این تئوری معتقد است كه انگیزش عبارت است از پاسخ فرد به شناختی كه خود از رفتارش دارد وبراساس قضاوت فرد تصمیم می گیرد كه از درون یا بیرون برانگیخته می شود .

دیدگاههای دیگر درمورد انگیزش:
1-تئوری x وy مك گریگور:
مك گریگور فرضیاتی درباره طبیعت انسان وانگیزش بیان كرد وآنها را فرضیات x وy نامید.ادعای مك گریگور بر این بود كه مدیران بر اساس باورها واعتقاداتی كه (x وy)درباره كاركنان دارند رفتار وبه همین نحو نسبت به انگیزش آنان اقدام می كنند.

2 -هافستد واثرتغییرات فرهنگی بر انگیزش:
هافستد آثار تغییرات وتفاوت فرهنگها رابر روی انگیزش كاركنان به نحو وسیعی به بحث گذاشت :
الف- اختلاف قدرت
ب- پرهیزازعدم اطمینان: عدم اعتماد به نفس مردم یك جامعه نسبت به خود
ج- فردگرایی و جمع گرایی: هركس فقط مسئول خودش هست یا همه درمقابل هم احساس مسئولیت می كنند
د-مردگرایی(محوری): تسلط مردها برارزشها ومنافع اجتماعی
3-تئوری z اوچی:
اوچی نحوه اداره كاركنان توسط مدیران ژاپنی وآمریكایی رابررسی كرد ومتوجه تعدادی اختلاف فرهنگی بین این دوشیوه مدیریت گردید به عقیده وی تئوری zمنهای طول عمر استخدام برای همه عمر(ژاپن)برخلاف استخدام كوتاه مدت(آمریكا)به خصوصیات مدیران ژاپنی نزدیكتر است.
4-تئوری اجتماعی مككوبی:
اومعتقد بود با توجه به رشد وتوسعه تكنولوژی جدید وتغییرات شرایط اجتماعی وفرهنگی در محیط های سازمانی در سالهای اخیر آثار این تغییرات موجب بی ارزش ساختن دستاوردهای تئوریهای سنتی درباره انگیزش شده است.این تئوری براساس تغییرات تكنولوژیك وشرایط اجتماعی وفرهنگی درسازمانهای جدید طراحی شده وعواملی مثل اعتماد،معنابخشی به زندگی واحترام به انسان رامیزان انگیزش انسان قرار می دهد.

انگیزش ازدیدگاه سازمان ومدیریت: 
افزایش بهره وری هدف اصلی مدیریت برای تحقق هدفهای سازمان است .بوسیله انگیزش این هدفها تحقق پیدا می كند وپاداش ابزاری است كه بوسیله آن انگیزش حاصل می شود.برخی تغییرات كه ممكن است درانگیزش كاركنان مؤثرباشد: الف-اتفاقات وروابط خانوادگی ب-ارتباطات محلی ج- محیط بازرگانی  كه به نوعی بصورت مثبت ومنفی درانگیزه كاركنان مؤثر است.

 راهكارهای مدیران دراستفاده از تئوریهای انگیزش عبارت است از:
1-درسطح فردی
2-درسطح سازمانی
3-ارزشیابی عملیات
4-شیوه مدیریت
5-جمع آوری اطلاعات دقیق درباره كاركنان برحسب عملكرد
6-الگو قراردادن مدیران وكاركنان موفق
7-فراهم آوردن امكانات بیشتر جهت مطالعه وتحصیلات كاركنان


آخرین ویرایش: جمعه 1391/05/27 02:45

 
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نظرات پس از تایید نشان داده خواهند شد.